Zdjęcie panoramiczne zębów – o czym powinien wiedzieć każdy pacjent?

Pantomogram, znany również jako zdjęcie panoramiczne zębów lub ortopantomogram (OPG), to kluczowe badanie diagnostyczne w nowoczesnej stomatologii. Jest to rodzaj rentgenowskiego prześwietlenia, które w jednym ujęciu obrazuje całe uzębienie, kości szczęki i żuchwy, stawy skroniowo-żuchwowe, a także zatoki szczękowe. Dzięki niemu stomatolog może uzyskać kompleksowy obraz stanu jamy ustnej pacjenta, co jest niezbędne do postawienia precyzyjnej diagnozy i zaplanowania skutecznego leczenia.

W niniejszym artykule dogłębnie przeanalizujemy, co to jest pantomogram, kiedy jest wskazany, jak się do niego przygotować, ile kosztuje pantomogram, oraz odpowiemy na najczęściej zadawane pytania dotyczące tego badania, w tym na kwestie bezpieczeństwa i dostępności. Naszym celem jest dostarczenie wyczerpujących informacji, które pomogą zrozumieć znaczenie zdjęcia pantomograficznego zębów w utrzymaniu zdrowia jamy ustnej.

• Pantomogram wykonuje się w przypadku urazu szczęki, chorób przyzębia, próchnicy oraz przed leczeniem ortodontycznym bądź kanałowym.
• Badanie pantomograficzne może być przeprowadzone w czasie wizyty u stomatologa, bez żadnego wcześniejszego przygotowania.
• RTG pantomograficzne jest całkowicie bezbolesne i trwa zaledwie kilkanaście sekund.
• Pantomogram zazwyczaj nie jest wykonywany u kobiet w ciąży. Wykonanie zdjęcia pantomograficznego ma zwykle miejsce przed lub po okresie ciąży

Co to jest Pantomogram i dlaczego jest tak ważny?

Pantomogram to specjalistyczne rentgen pantomograficzny, które różni się od tradycyjnego zdjęcia punktowego tym, że obejmuje znacznie większy obszar. Urządzenie zwane pantomografem obraca się wokół głowy pacjenta, tworząc jeden, panoramiczny obraz. To prześwietlenie panoramiczne zębów pozwala na jednoczesną ocenę wielu struktur, które nie są widoczne podczas rutynowego badania stomatologicznego. Jest to nieocenione narzędzie w diagnostyce wielu schorzeń, od próchnicy przez choroby przyzębia, po zmiany patologiczne w kościach szczęki i żuchwy.

Znaczenie zdjęcia pantomograficznego wynika z jego zdolności do wczesnego wykrywania problemów, które mogą rozwijać się bezobjawowo. Dzięki niemu możliwe jest zidentyfikowanie ukrytych ubytków, torbieli, stanów zapalnych okołowierzchołkowych, a także ocena położenia zębów zatrzymanych, takich jak ósemki. Pantomogram jest również niezbędny w planowaniu leczenia ortodontycznego, implantologicznego oraz chirurgicznego, dostarczając szczegółowych informacji o anatomii pacjenta.

Wskazania do wykonania Pantomogramu

Wskazania do pantomogramu są szerokie i obejmują wiele obszarów stomatologii. Lekarz dentysta może zlecić wykonanie zdjęcia panoramicznego zębów w następujących sytuacjach:

Diagnostyka ogólna

Zdjęcie pantomograficzne pozwala na kompleksową ocenę stanu uzębienia. Umożliwia wykrycie próchnicy (zwłaszcza w miejscach niewidocznych podczas standardowego badania), ocenę jakości istniejących wypełnień, koron i mostów protetycznych, , a także wczesne zdiagnozowanie zmian patologicznych w kościach szczęki i żuchwy. Jest to również badanie pomocne w wykrywaniu potencjalnych zmian nowotworowych jamy ustnej.

Ortodoncja

Pantomogram jest niezbędny przed rozpoczęciem leczenia aparatem ortodontycznym. Na jego podstawie lekarz ocenia położenie wszystkich zębów (w tym zawiązków zębów stałych u dzieci), diagnozuje ewentualne zęby nadliczbowe lub brakujące oraz analizuje symetrię szczęk. Badanie to często uzupełnia się o cefalometrię (zdjęcie boczne czaszki), która dostarcza kluczowych informacji o wzajemnych relacjach szczęk i ich położeniu względem podstawy czaszki.

Implantologia

Przed zabiegiem wszczepienia implantów, zdjęcie panoramiczne jest kluczowe do oceny ilości i jakości kości w planowanym miejscu zabiegu. Pozwala również na precyzyjną lokalizację ważnych struktur anatomicznych, takich jak nerwy czy zatoki, które należy ominąć podczas implantacji. Jednocześnie współcześnie złotym standardem staje się wykonanie tomografii komputerowej wiązki stożkowej (CBCT), która oferuje trójwymiarowy obraz i jeszcze większą dokładność.

Chirurgia stomatologiczna

Zdjęcie pantomograficzne jest standardem przed zabiegami chirurgicznymi, takimi jak ekstrakcja zębów (szczególnie ósemek, tzw. zębów mądrości) czy resekcja wierzchołka korzenia. Pozwala ono dokładnie ocenić położenie zęba, anatomię jego korzeni oraz ich relację z sąsiadującymi strukturami.

Choroby przyzębia

Badanie to umożliwia ocenę stopnia zaniku kości wokół zębów, co ma kluczowe znaczenie w diagnostyce i monitorowaniu postępów paradontozy – choroby przyzębia.

Urazy

W przypadku urazów w obrębie twarzoczaszki, pantomogram pozwala na szybkie i skuteczne wykrycie ewentualnych złamań oraz przemieszczeń zębów, szczęki czy żuchwy.

Diagnostyka stawów skroniowo-żuchwowych

Choć tomografia komputerowa (CBCT) jest dokładniejsza, pantomogram może wstępnie wskazać na zmiany w stawach skroniowo-żuchwowych.

Diagnostyka zatok

Zdjęcie panoramiczne może ujawnić stany zapalne lub inne patologie w obrębie zatok szczękowych, które często są powiązane ze stanem zębów.

Kontrola po leczeniu

Pantomogram wykonuje się również w celu monitorowania efektów zakończonego leczenia, na przykład po leczeniu kanałowym, ortodontycznym czy implantologicznym.

Infografika: Wskazania do pantomogramu

Zdjęcie pantomograficzne zębów umożliwia precyzyjną ocenę ubytków i stanowi dopełnienie procesu diagnostycznego lekarza dentysty podczas tradycyjnego badania stomatologicznego. Co więcej, pozwala wykryć złamania żuchwy, ogniska zapalne utrudniające rozpoczęcie leczenia protetycznego (założenie implantów), umożliwia przeprowadzenie operacji zaćmy, zdiagnozować zapalenie zatok . Panorama zębów jest także wykonywana u dzieci w celu kontroli wzrostu zębów. Nowoczesny pantomogram cyfrowy cechuje lepsza dokładność i bezpieczeństwo niż klasyczny obraz na kliszy przy tradycyjnym zdjęciu pantomograficznym.

Pantomogram przeciwskazania do badania

Pantomogram, jako badanie wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie, nie jest wskazane dla wszystkich pacjentów. Przeciwwskazania do wykonania zdjęcia pantomograficznego obejmują:

• Ciążę: Promieniowanie rentgenowskie może być szkodliwe dla płodu, dlatego badanie nie jest zalecane dla kobiet w ciąży. W przypadku konieczności wykonania badania, zaleca się odłożenie go na czas po rozwiązaniu.
• Dzieci poniżej 3. roku życia: Dzieci w tym wieku często nie są w stanie współpracować z personelem medycznym i utrzymać wymaganej pozycji do badania.
• Osoby nieprzytomne lub leżące: Pacjenci, którzy nie są w stanie samodzielnie utrzymać pionowej pozycji kręgosłupa szyjnego, nie mogą przejść badania pantomograficznego.
• Osoby z zaburzonym kontaktem: Pacjenci, którzy nie są w stanie współpracować z personelem medycznym, również nie mogą przejść badania pantomograficznego.

Biorąc pod uwagę, że do wykonania zdjęć RTG przez aparat rentgenowski wykorzystywane jest promieniowanie rentgenowskie, badanie zwykle nie jest przeprowadzane u kobiet w ciąży. W nowoczesnych gabinetach stomatologicznych używane są pantomografy które emitują mniejszą dawkę promieniowania. Niewielkie dawki promieniowania rentgenowskiego znacząco eliminują ryzyko skutków ubocznych. Mimo to, jeśli z badaniem można poczekać, lepiej wykonać je po porodzie, aby nie narażać przyszłej mamy na potencjalne ryzyko i stres. Jeśli chcesz mieć pewność zaleca się, żeby badanie wykonywane było w pierwszej fazie cyklu.

Co można zobaczyć na zdjęciu rentgenowskim?

Pantomogram, wykonany przez doświadczonego lekarza stomatologa, to badanie, które pozwala wykryć liczne nieprawidłowości w jamie ustnej. Prześwietlenie może dostarczyć więcej informacji w procesie diagnostycznym i ujawnić następujące problemy:

• nieprawidłowy kierunek wyrzynania zębów,
• stopień mineralizacji zębów, w tym odwapnienia,
• uszkodzone zęby,
• choroby przyzębia, zanik kości w chorobach przyzębia,
• stopień zaniku kości,
• próchnica niewidoczna podczas standardowego badania,
• położenie korzeni zębowych,
• przebieg kanałów zębowych,
• zmiany nowotworowe jamy ustnej,
• torbiele i ziarniaki.

Pantomogram to bardzo dokładne badanie, które pozwala zobrazować o wiele więcej szczegółów niż punktowe prześwietlenie pojedynczych zębów.

Przygotowanie do pantomogramu

Jedną z zalet pantomogramu jest to, że przygotowanie do pantomogramu jest minimalne i nie wymaga specjalnych działań ze strony pacjenta. Badanie jest szybkie i bezbolesne. Przed wykonaniem badania lekarz dentysta przeprowadzi krótki wywiad, na podstawie którego określi, czy nie istnieją żadne przeciwskazania. Wyróżniamy pantomogram analogowy i cyfrowy.

Przed jego wykonaniem zostaniesz poproszony o usunięcie wszelkich metalowych przedmiotów z okolic głowy i szyi, które mogłyby zakłócić obraz rentgenowski i spowodować artefakty. Należą do nich:

• Biżuteria (kolczyki, naszyjniki, spinki do włosów)
• Okulary
• Wyjmowane protezy zębowe
• Ruchome aparaty ortodontyczne

Personel medyczny poprosi Cię o założenie specjalnego ołowianego fartucha ochronnego, który minimalizuje ekspozycję na promieniowanie rentgenowskie. Następnie zostaniesz ustawiony w odpowiedniej pozycji w aparacie, z brodą opartą na specjalnym wsporniku i zębami zagryzającymi jednorazowy ustnik. Ważne jest, aby podczas trwania badania (kilkanaście sekund) pozostać w bezruchu, aby uzyskać wyraźny obraz.

Jak przebiega RTG pantomograficzne zębów?

Pantomogram zębów, czyli panoramiczne zdjęcie rentgenowskie trwa zaledwie kilka sekund. Obraz jest wyświetlany na ekranie monitora i przechowywany w formie cyfrowej lub analogowej. Badanie nie wymaga szczególnego przygotowania i może być wykonane w trakcie standardowej wizyty lekarskiej i podczas zwykłego badania stomatologicznego. Lekarz stomatolog może na nim zdiagnozować ubytki niewidoczne i inne zmiany w obrębie łuków zębowych

Na czym polega pantomogram? Pacjent umieszcza brodę na specjalnym wsporniku oraz przytrzymuje zębami uchwyt z jednorazową wkładką. Po ustawieniu aparatu w odpowiedniej pozycji, umożliwiające wykonanie prześwietlenia wzdłuż luków zębowych, głowica obraca się wokół głowy pacjenta, Wykonując zdjęcie pantomograficzne. Podczas ok. 5 sekund pacjent musi siedzieć lub stać nieruchomo i miarowo oddychać. Promieniowanie rtg przechodzi w tym czasie przez kolejne warstwy jamy ustnej i krzywizny wyrostka zębodołowego. Obecnie badanie pantomograficzne stało się zupełnie bezbolesne i w pełni komfortowe.

Bezpieczeństwo Pantomogramu: Czy pantomogram jest szkodliwy?

Kwestia bezpieczeństwa jest często poruszana w kontekście badań rentgenowskich. Wiele osób zastanawia się, czy pantomogram jest szkodliwy. Nowoczesne pantomografy cyfrowe emitują minimalne dawki promieniowania, które są uważane za bezpieczne dla zdrowia pacjenta. Dawka promieniowania otrzymana podczas jednego zdjęcia panoramicznego zębów jest mniejsza od dawki, którą naturalnie przyjmujemy z otoczenia w ciągu zaledwie jednego dnia.

Niemniej jednak, zawsze stosuje się zasadę ALARA (As Low As Reasonably Achievable), co oznacza, że dawka promieniowania jest zawsze tak niska, jak to tylko możliwe, przy zachowaniu wysokiej jakości diagnostycznej. Z tego powodu, pantomogram ze skierowaniem jest standardową praktyką, a badanie wykonuje się tylko wtedy, gdy jest to medycznie uzasadnione. Pantomogram bez skierowania jest rzadkością i zazwyczaj nie jest zalecany.

Porównanie dawki promieniowana do promieniowania kosmicznego podczas lotu samolotem

Porównanie dawki promieniowania – Pantomogram vs Codzienne Sytuacje

Pantomogram a ciąża i karmienie piersią

Pantomogram a ciąża to szczególna kwestia. Chociaż dawka promieniowania jest niska, w przypadku kobiet w ciąży zaleca się unikanie wszelkich badań rentgenowskich, chyba że są one absolutnie niezbędne i ratujące życie. Jeśli badanie jest konieczne, stosuje się dodatkowe środki ostrożności, takie jak podwójny fartuch ochronny. Zazwyczaj jednak, jeśli to możliwe, badanie odkłada się na czas po porodzie. W przypadku pantomogramu a karmienia piersią, nie ma przeciwwskazań, ponieważ promieniowanie rentgenowskie nie wpływa na skład mleka matki.

Pantomogram dla dziecka

Pantomogram dla dziecka jest bezpieczny i często wykonywany, zwłaszczaze względów ortodontycznych. Zaleca się wykonanie pierwszego badania najpóźniej w okolicach 8. roku życia, kiedy na obrazie są już widoczne zawiązki niemal wszystkich zębów stałych, co umożliwia ocenę ich prawidłowego rozwoju oraz ilości miejsca w łukach zębowych. Nowoczesne urządzenia są dostosowane do potrzeb małych pacjentów, a dawki promieniowania są odpowiednio zredukowane. Badanie to jest kluczowe do monitorowania rozwoju uzębienia stałego i wczesnego wykrywania problemów, które mogą wymagać interwencji ortodontycznej.

Ciekawostka: na pantomogramie wykonanym już około 5. roku życia można dostrzec pierwsze trzonowce stałe („szóstki”), które wyrzynają się bez poprzedzających je zębów mlecznych i często pozostają niezauważone przez rodziców, co sprawia, że są szczególnie narażone na próchnicę.

Co pokazuje Pantomogram? Interpretacja i Wyniki

Co pokazuje pantomogram? Zdjęcie zębów pantomograficzne dostarcza kompleksowego obrazu, który pozwala lekarzowi na ocenę wielu aspektów zdrowia jamy ustnej. Na ortopantomogramie można zobaczyć:

• Całe uzębienie: Wszystkie zęby, zarówno te wyrznięte, jak i zatrzymane (np. ósemki), a także zawiązki zębów stałych u dzieci.
• Kości szczęki i żuchwy: Ich strukturę, gęstość, obecność zmian patologicznych (torbieli, guzów, stanów zapalnych, złamań, torbiele i ziarniaki).
• Stawy skroniowo-żuchwowe: Ich budowę i ewentualne zmiany degeneracyjne.
• Zatoki szczękowe: Obecność stanów zapalnych, polipów, torbieli.
• Kanały korzeniowe: Ich przebieg, co jest istotne w leczenia kanałowego](https://precisdent.pl/blog/leczenie-kanalowe-pod-mikroskopem/).
• Ogniska zapalne: Niewidoczne klinicznie stany zapalne wokół wierzchołków korzeni.
• Stopień zaniku kości: W przypadku chorób przyzębia.
• Stopnień mineralizacji zębów: Badanie umożliwia ocenę stopnia mineralizacji zębów, co jest ważne w diagnostyce i planowaniu leczenia.
• Ubytki i inne nieprawidłowości w zębach: Pantomogram pozwala na wykrycie ubytków, które mogą być niewidoczne podczas tradycyjnego badania stomatologicznego.

Jak odczytać pantomogram? Interpretacja pantomogramu wymaga specjalistycznej wiedzy i doświadczenia. Lekarz radiolog lub stomatolog analizuje obraz pod kątem wszelkich nieprawidłowości, porównując go z normami anatomicznymi. Wynik badania jest zazwyczaj dostępny od razu w formie cyfrowej, co ułatwia szybką diagnozę i konsultację. Często do pantomogramu dołączany jest pantomogram opis, czyli pisemna interpretacja obrazu przez radiologa.

Rodzaje pantomogramów: cyfrowy vs. analogowy

Współczesna stomatologia opiera się głównie na pantomogramie cyfrowym. W przeszłości używano pantomogramów analogowych, które wymagały wywoływania klisz rentgenowskich. Pantomogram cyfrowy oferuje wiele zalet:

• Niższa dawka promieniowania: Znacząco zredukowana ekspozycja pacjenta.
• Natychmiastowy obraz: Wynik jest dostępny od razu na ekranie komputera.
• Lepsza jakość obrazu: Możliwość cyfrowej obróbki obrazu (kontrast, jasność, powiększenie) dla lepszej diagnostyki.
• Łatwiejsze przechowywanie i udostępnianie: Obrazy są przechowywane w formie cyfrowej, co ułatwia archiwizację i przesyłanie między specjalistami.
• Ekologia: Brak konieczności używania chemikaliów do wywoływania klisz.

Infografika: porównanie pantomogramu cyfrowego a analogowego

Porównanie Pantomogramu z Innymi Badaniami Obrazowymi

Pantomogram vs. Zdjęcie Punktowe

Pantomogram vs zdjęcie punktowe to częste porównanie. Zdjęcie punktowe (inaczej rentgen zębowy, zdjęcie wewnątrzustne) skupia się na jednym lub kilku zębach, dostarczając bardzo szczegółowego obrazu małego obszaru. Jest idealne do diagnostyki próchnicy międzyzębowej, oceny stanu korzenia pojedynczego zęba czy kontroli leczenia kanałowego. Pantomogram natomiast, jak już wspomniano, daje ogólny, panoramiczny widok całej jamy ustnej. Oba badania są komplementarne i często stosowane razem, w zależności od potrzeb diagnostycznych.

Pantomogram a Tomografia Komputerowa (CBCT)

Pantomogram a tomografia komputerowa (CBCT, czyli Cone Beam Computed Tomography) to porównanie dwóch różnych technologii. CBCT to badanie trójwymiarowe, które dostarcza znacznie bardziej szczegółowych informacji o strukturach kostnych i tkankach miękkich. Jest to „pantomogram z funkcją 3D„. Jest niezastąpione w złożonych przypadkach implantologicznych, planowaniu skomplikowanych zabiegów chirurgicznych, diagnostyce zmian w stawach skroniowo-żuchwowych czy ocenie zatok. Choć CBCT oferuje większą precyzję, wiąże się z wyższą dawką promieniowania i jest droższe. Porównanie pantomogram i tomografia pokazuje, że pantomogram jest badaniem przesiewowym, a CBCT badaniem pogłębionym, wykonywanym w razie potrzeby.

Pantomogram a Cefalometria

Jak już wspomniano, pantomogram a cefalometria to często zestawienie w ortodoncji. Cefalometria to boczne zdjęcie czaszki, które służy do analizy wzrostu i rozwoju kości twarzoczaszki oraz relacji między nimi. Jest kluczowa w planowaniu leczenia ortodontycznego, podczas gdy pantomogram dostarcza obrazu zębów i szczęk w płaszczyźnie panoramicznej.

Tabela: Porównanie technologii obrazowania stomatologicznego

Cecha	Pantomogram Cyfrowy	Zdjęcie Punktowe	Tomografia (CBCT)
Dawka promieniowania	Niska (5 μSv)	Najniższa (1-2 μSv)	Umiarkowana (20-50 μSv)
Czas oczekiwania na wynik	Natychmiastowy	Natychmiastowy	Natychmiastowy
Jakość obrazu	Wysoka, możliwość obróbki	Bardzo wysoka (szczegóły)	Najwyższa (3D)
Przechowywanie	Cyfrowe, łatwe	Cyfrowe, łatwe	Cyfrowe, łatwe
Koszt badania	100-150 PLN	50-70 PLN	150-500 PLN
Obszar obrazowania	Całość jamy ustnej	1-3 zęby	Regulowany (ząb-szczęka-całość)
Zastosowanie	Diagnostyka ogólna, ortodoncja	Szczegółowa diagnostyka zęba	Implanty, chirurgia złożona
Dostępność	Powszechna	Powszechna	Ograniczona

Gdzie zrobić Pantomogram? Dostępność i koszty

Gdzie zrobić pantomogram? Badanie to jest szeroko dostępne w gabinetach stomatologicznych wyposażonych w odpowiedni sprzęt, a także w specjalistycznych pracowniach radiologii stomatologicznej. W PrecisDENT oferujemy możliwość wykonania pantomogramu na miejscu, co znacznie ułatwia proces diagnostyki i planowania leczenia.

Ile kosztuje pantomogram? Pantomogram cena może się różnić w zależności od placówki i regionu. Zazwyczaj koszt waha się od 100 do 150 złotych. Warto zawsze sprawdzić aktualny cennik wybranej placówki. W przypadku pantomogramu NFZ, badanie jest refundowane, jeśli jest wykonane na podstawie skierowania od lekarza, który ma podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Pantomogram prywatnie jest dostępny bez skierowania, ale wiąże się z pełnym pokryciem kosztów przez pacjenta.

Ważność pantomogramu i częstotliwość wykonywania

Ważność pantomogramu zazwyczaj wynosi 6-12 miesięcy, w zależności od celu badania i zaleceń lekarza. W przypadku planowania leczenia ortodontycznego lub implantologicznego, lekarz może wymagać świeższego zdjęcia. Jak długo ważny jest pantomogram? Zależy to od indywidualnej sytuacji klinicznej pacjenta i dynamiki zmian w jamie ustnej.

Częstotliwość wykonywania pantomogramu jest ustalana indywidualnie przez lekarza. Zazwyczaj nie zaleca się wykonywania go częściej niż raz na 1-2 lata, chyba że istnieją konkretne wskazania medyczne, np. w trakcie leczenia ortodontycznego, gdzie potrzebne są zdjęcia kontrolne. W przypadku dzieci, rentgen pantomograficzny dla dziecka może być wykonywany częściej, aby monitorować rozwój uzębienia.

🔬 Fascynujące odkrycia z najnowszych badań naukowych

Czy wiedziałeś, że pantomogram może przewidzieć Twoje zdrowie na lata? Najnowsze badania z 2024-2025 roku ujawniają zaskakujące możliwości tego prostego badania!

🤖 Sztuczna inteligencja „widzi” więcej niż ludzkie oko

• Algorytmy AI wykrywają osteoporozę z dokładnością 83% – często zanim pojawią się pierwsze objawy!
• Komputery przewyższają specjalistów w ocenie zębów mądrości – 72% vs 53-69% dokładności w przewidywaniu komplikacji
• Najnowszy algorytm z 2025 roku osiąga 99-100% precyzji w wykrywaniu problemów dentystycznych

🦴 Twoja szczęka jak sejsmograf zdrowia

• Kość szczęki jako pierwsza pokazuje zmiany w całym organizmie
• Pantomogram może wykryć problemy ze stawami żuchwowymi, które objawiają się bólami głowy
• Badacze odkryli, że struktura kości widoczna na pantomogramie koreluje z ryzykiem złamań w przyszłości

Niesamowite, prawda? To wszystko dzieje się podczas 15-sekundowego badania z dawką promieniowania mniejszą niż podczas oglądania filmu w samolocie!

FAQ: Najczęściej zadawane pytania o pantomogram

Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące pantomogramu, aby rozwiać wszelkie wątpliwości i dostarczyć kompleksowych informacji.

Co to jest pantomogram i jakie są jego inne nazwy?

Pantomogram to panoramiczne zdjęcie rentgenowskie (RTG), które na jednym obrazie przedstawia wszystkie zęby (zarówno te widoczne, jak i zatrzymane w kości), szczękę, żuchwę, stawy skroniowo-żuchwowe oraz częściowo zatoki szczękowe. Jest to podstawowe badanie diagnostyczne dające ogólny obraz stanu zdrowia jamy ustnej. Zamiennie stosuje się nazwy takie jak zdjęcie panoramiczne, ortopantomogram lub w skrócie OPG.

Po co wykonuje się pantomogram i co on pokazuje?

Pantomogram wykonuje się w celu kompleksowej oceny stanu uzębienia i otaczających je struktur. Jest niezbędny do planowania leczenia ortodontycznego, implantologicznego czy chirurgicznego. Zdjęcie to ujawnia wiele nieprawidłowości niewidocznych podczas standardowego badania, takich jak:

• zęby zatrzymane (np. ósemki),
• ukryte zmiany próchnicowe,
• stany zapalne i zmiany okołowierzchołkowe,
• torbiele i guzy,
• nieprawidłowości w budowie korzeni zębowych,
• ocena stanu kości przed wszczepieniem implantów.

Jak należy przygotować się do badania pantomograficznego?

Badanie nie wymaga specjalnych przygotowań i nie trzeba być na czczo. Kluczowe jest zdjęcie wszystkich metalowych przedmiotów z okolic głowy i szyi, które mogłyby zakłócić obraz. Należy więc usunąć biżuterię (kolczyki, naszyjniki), okulary, spinki do włosów, a także wyjmowane protezy zębowe i aparaty ortodontyczne.

Ile trwa badanie pantomograficzne?

Badanie pantomograficzne trwa zaledwie kilkanaście sekund. Pacjent powinien utrzymać pozycję wymaganą do badania i nie poruszać się podczas wykonywania zdjęcia. Dzięki nowoczesnym technologiom, badanie jest szybkie, bezbolesne i komfortowe dla pacjenta.

Czy pantomogram jest szkodliwy dla zdrowia?

Nie. Nowoczesne, cyfrowe aparaty pantomograficzne emitują bardzo niską, precyzyjnie ukierunkowaną dawkę promieniowania rentgenowskiego, która jest uznawana za bezpieczną. W radiologii stomatologicznej stosuje się zasadę ALARA (As Low As Reasonably Achievable), co oznacza, że dawka jest zredukowana do absolutnego minimum niezbędnego do uzyskania czytelnego obrazu.

Ile kosztuje pantomogram i gdzie można go wykonać?

Cena za wykonanie pantomogramu waha się najczęściej w przedziale od 100 do 150 złotych, w zależności od miasta i konkretnej placówki. Badanie można wykonać w większości nowoczesnych gabinetów stomatologicznych oraz w specjalistycznych pracowniach radiologii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej.

Jak długo ważny jest pantomogram?

Przyjmuje się, że zdjęcie pantomograficzne zachowuje swoją aktualność diagnostyczną przez około 6 do 12 miesięcy. Ostateczną decyzję o konieczności wykonania nowego zdjęcia zawsze podejmuje lekarz prowadzący, w zależności od dynamiki postępujących zmian lub planowanego leczenia.

Czy pantomogram można bezpiecznie wykonać u dziecka?

Tak, pantomogram jest badaniem bezpiecznym i często wykonywanym u dzieci. Jest kluczowym elementem diagnostyki ortodontycznej, pozwalającym ocenić rozwój uzębienia, obecność zawiązków zębów stałych i zaplanować leczenie wad zgryzu. Aparaty posiadają specjalne programy pediatryczne, które dodatkowo redukują dawkę promieniowania.

Czy kobieta w ciąży lub karmiąca piersią może mieć pantomogram?

W przypadku ciąży, wykonanie badania RTG jest zalecane tylko w sytuacjach bezwzględnej konieczności i pilnej potrzeby diagnostycznej, zwłaszcza w I trymestrze. Jeśli to możliwe, badanie odkłada się na czas po porodzie. Natomiast karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem. Promieniowanie rentgenowskie nie przenika do mleka matki, więc badanie jest w pełni bezpieczne dla dziecka.

Czym różni się pantomogram cyfrowy od analogowego?

Pantomogram cyfrowy to obecnie standard. Oferuje on znacznie niższą dawkę promieniowania, obraz jest dostępny natychmiast na ekranie komputera, ma wyższą jakość i kontrast, a także jest łatwy do archiwizacji i przesyłania. Wersja analogowa (na kliszy) jest już technologią przestarzałą.

Czym pantomogram różni się od tomografii komputerowej (CBCT)?

Pantomogram (OPG) to dwuwymiarowe (2D) zdjęcie panoramiczne, dające ogólny przegląd sytuacji. Tomografia komputerowa wiązki stożkowej (CBCT) to zaawansowane badanie trójwymiarowe (3D). Oferuje ono nieporównywalnie większą precyzję i szczegółowość, pozwalając na analizę struktur anatomicznych w dowolnych przekrojach. CBCT jest wykorzystywane w skomplikowanych przypadkach implantologicznych, chirurgicznych i endodontycznych.

Pantomogram czy zdjęcie punktowe – które badanie wybrać?

To dwa uzupełniające się badania. Pantomogram służy do oceny ogólnej i jest idealny do przeglądu wszystkich zębów i kości. Zdjęcie punktowe (wewnątrzustne) jest zlecane, gdy potrzebny jest bardzo dokładny i szczegółowy obraz małego obszaru, np. jednego lub dwóch zębów, w celu precyzyjnej oceny próchnicy czy leczenia kanałowego.

Czym jest opis pantomogramu?

Jest to pisemna interpretacja zdjęcia pantomograficznego wykonana przez specjalistę radiologii. Opis zawiera szczegółową analizę wszystkich widocznych struktur anatomicznych, identyfikację ewentualnych patologii i nieprawidłowości, co stanowi cenną wskazówkę dla lekarza kierującego na badanie.

Czy pantomogram wykonuje się przed założeniem aparatu ortodontycznego?

Tak, badanie jest wykonywane rutynowo przed założeniem aparatu ortodontycznego. Jest też niezbędny do zaplanowania leczenia i wyceny leczenia ortodontycznego. Aparat ortodontyczny powinien być założony dopiero po wykonaniu diagnostyki i jej uzupełnieniu zdjęciem panoramicznym.

Czy pantomogram jest wykonywany przy urazach szczęki?

Tak, pantomogram jest zalecany w przypadku wystąpienia urazów, takich jak złamania wyrostka zębodołowego, a także w sytuacji gdy występuje zesztywnienie stawów skroniowo-żuchwowych.

Jakie informacje można uzyskać z badania pantomograficznego?

Badanie pantomograficzne umożliwia uzyskanie szerokiego zakresu informacji o stanie zdrowia jamy ustnej, w tym:

• Stanie zdrowia zębów i przyzębia: Pantomogram pozwala na ocenę stanu zębów, dziąseł i kości otaczających.
• Chorobach przyzębia: Badanie może ujawnić choroby przyzębia, takie jak parodontoza, oraz stopień zaniku kości.
• Ubytkach i innych nieprawidłowościach w zębach: Pantomogram pozwala na wykrycie ubytków, które mogą być niewidoczne podczas tradycyjnego badania stomatologicznego.
• Stopniu mineralizacji zębów: Badanie umożliwia ocenę stopnia mineralizacji zębów, co jest ważne w diagnostyce i planowaniu leczenia.
• Innych strukturach wokół głowy pacjenta: Pantomogram pozwala na ocenę stanu kości szczęki, stawów skroniowo-żuchwowych oraz innych struktur wokół głowy pacjenta.

Dzięki tym informacjom, lekarz stomatolog może dokładnie ocenić stan zdrowia pacjenta i zaplanować odpowiednie leczenie.

Zdjęcie panoramiczne zębów – Podsumowanie

Pantomogram jest niezastąpionym narzędziem w diagnostyce stomatologicznej, oferującym kompleksowy obraz jamy ustnej przy minimalnej dawce promieniowania. Jego wszechstronność sprawia, że jest on kluczowy w wielu dziedzinach stomatologii, od ogólnej diagnostyki, przez ortodoncję i implantologię, po chirurgię. Regularne wykonywanie zdjęcia panoramicznego zębów, zgodnie z zaleceniami lekarza, pozwala na wczesne wykrywanie i skuteczne leczenie wielu schorzeń, przyczyniając się do utrzymania zdrowego i pięknego uśmiechu. Pamiętaj, że w PrecisDENT Centrum Implantologii i Stomatologii Mikroskopowej w Jaśle możesz wykonać pantomogram szybko i bezpiecznie, uzyskując profesjonalną diagnozę i plan leczenia. Zachęcamy do kontaktu i umówienia wizyty.

📚 Bibliografia – interesujące badania naukowe

1. Artificial intelligence for detection of osteoporosis from dental panoramic radiographs: A systematic review and meta-analysis (2024)
   Przełomowa analiza 12 badań pokazująca, że AI może wykryć osteoporozę z pantomogramu z czułością 83%. Badanie obejmowało ponad 3000 pacjentów i udowodniło, że zwykłe zdjęcie zębów może przewidzieć ryzyko złamań.
2. YOLOv5-based deep learning approach for mandible fracture detection in panoramic radiographs (2024)
   Rewolucyjne zastosowanie AI do wykrywania złamań żuchwy z dokładnością 96% dla złamań ciała i 95% dla synfizji. System analizuje pantomogramy szybciej niż radiolog i może pracować 24/7 w izbach przyjęć.
3. Artificial intelligence vs oral and maxillofacial radiologists in assessing spatial relationship between mandibular third molars and inferior alveolar nerve (2022)
   Zaskakujące odkrycie: AI przewyższa doświadczonych specjalistów (72% vs 53-69%) w ocenie, czy ząb mądrości dotknie nerw podczas usuwania. Może to zapobiec powikłaniom u tysięcy pacjentów rocznie.