Zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej

Zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej są dolegliwością występująca dość często na różnym podłożu (uraz mechaniczny, infekcja wirusowa, bakteryjna). Gałęzią stomatologii, która zajmuje się diagnostyka oraz leczeniem zmian w jamie ustnej jest periodontologia. Zmiany te występują pod różną postacią, najczęściej: owrzodzeń, małych ranek, otarć, nadżerek czy zaczerwienienia. Przyczyną zmian błony śluzowej mogą być o wiele poważniejsze schorzenia ogólnoustrojowe między innymi cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, nieprawidłowości w pracy układu pokarmowego.

Kobieta trzymająca tabliczkę z obrazem języka z widocznymi zmianami na błonie śluzowej, takimi jak czerwone plamy.

Czym są zmiany błony śluzowej jamy ustnej?

Choroby jamy ustnej dotykają nie tylko zębów ale również tkanek miękkich czyli: języka, warg, błony śluzowej policzków, warg, dna jamy ustnej oraz choroby podniebienia. Niejednokrotne stan błony śluzowej jamy ustnej odzwierciedla ogólną kondycje organizmu.

Etiopatogeneza zmian na błonie śluzowej jamy ustnej jest różnoraka, mogą się pojawić na skutek infekcji bakteryjnej, wirusowej, w wyniku urazu mechanicznego, na skutek spadku odporności organizmu lub przyjmowania leków.

Do najczęstszych objawów chorób błony śluzowej jamy ustnej należą:

  • nadżerki, owrzodzenia, otarcia,
  • pęknięcia, ranki,
  • pęcherze,
  • ból, pieczenie i zaczerwienienie.
Rak jamy ustnej – widoczne zmiany nowotworowe na błonie śluzowej jamy ustnej, ciemnoczerwone i nieprawidłowe narośle.

Rodzaje zmian błony śluzowej

Wśród najczęściej występujących zmian w jamie ustnej można wyodrębnić kilka grup, między innymi: zmiany białe, czerwone, zmiany czerwono-białe, pęcherzowo-pęcherzykowe, owrzodzenia.

Zmiany białe

Zmiany białe grudki Fordyce’a występują w postaci białych plam na błonie śluzowej. Najczęściej zlokalizowane są na czerwieni wargi górnej i na błonie śluzowej policzków, występują w postaci drobnych skupionych białych punkcików. Zmiany są łagodnym zaburzeniem rozwojowym polegającym na przemieszczeniu gruczołów łojowych na błonę śluzową (typowa lokalizacja tych gruczołów to skóra).

Linia biała policzka występuje jako biała falista linia o różnej długości na wysokości powierzchni zgryzowej na błonie śluzowej policzków, raczej bezobjawowa, rozwija się w wyniku urazu ze strony zębów co prowadzi do pogrubienia nabłonka w postaci charakterystycznej linii. Często występuje u osób zmagających się z bruksizmem, zaciskaniem zębów.

Leukoplakia jamy ustnej występuje w postaci białych plam lub płytek, których nie da się pozbyć np. w wyniku starcia. Leukoplakia jest swego rodzaju reakcja obronną na przewlekłe drażnienie. Do czynników które wymienia się w etiologii powstawania leukoplakii należą: palenie tytoniu, niedobory witaminowe, przewlekłe otarcia, drożdżakowate zapalenie jamy ustnej. Leukoplakia błony śluzowej występuje najczęściej na bocznej i brzusznej części języka, dnie jamy ustnej, dziąsłach, podniebieniu miękkim, trójkącie zatrzonowcowym.

Zmiany czerwone

Erytroplakia występuje jako trwale utrzymująca się czerwona plama gładkiej powierzchni. Zmiany charakterystyczne dla erytroplakii są zwykle bezobjawowe, obserwowana jest najczęściej w fałdzie śluzówkowo policzkowy żuchwy, ustnej części gardła, języku, dnie jamy ustnej. Erytroplakia powiązana jest z czynnikami drażniącymi w postaci palenia tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu. Erytroplakia stanowi schorzenie przednowotworowe co oznacza, że istnieje duże ryzyko transformacji złośliwej, ważna jest odpowiednia diagnostyka i leczenie.

Zmiany czerwono-białe

Liszaj płaski jamy ustnej jest częstą chorobą błon śluzowych i skóry. Etiopatogeneza jest nieznana, ale za powstawanie zmian uznaje się zaburzoną prace układu odpornościowego, przewlekły proces zapalny prowadzi do powstania charakterystycznych zmian na błonie śluzowej. Liszaj płaski jamy ustnej charakteryzuje się okresami remisji i zaostrzeń. Objawy miejscowe występują w postaci delikatnych linii, grudek w kształcie koronki lub pajęczyny, w niektórych odmianach liszaja mogą tworzyć się pęknięcia i nadżerki oraz zmiany zapalne. Występowanie liszaja płaskiego obserwuje się w przebiegu zaburzeń autoimmunologicznych, zapalenia wątroby oraz cukrzycy.

Grzybicze zapalenie jamy ustnej występuje najczęściej na skutek znacznego spadku odporności, w wyniku tego dochodzi do infekcji grzybiczej rozrostu grzyba z rodziny Candida. Zwiększony zachorowanie obserwuje się również u osób po przebytej antybiotykoterapii, będące w procesie leczenie kortykosterydami lub cytostatykami. Grzybicze zapalenie jamy ustnej występuje często u osób zarażonych wirusem HIV lub z wrodzonym niedoborem odporności. Grzybica języka objawia się zaburzeniami smaku charakterystycznym białym nalotem na języku, pieczeniem i suchością w jamie ustnej.

Owrzodzenia

Aftowe zapalenie jamy ustnej, zwane potocznie aftami, występuje w postaci bolesnych owrzodzeń o różnych rozmiarach na błonie śluzowej najczęściej: warg, języka, policzków podniebienia i języka. Powstawanie aft może być zainicjowane urazem mechanicznym lub chemicznym. W etiologii aftozy podaje się również niedobory witamin, zaburzenia immunologiczne oraz predyspozycje rodzinne do występowania tego typu zmian. Aftą towarzyszy ból, pieczenie, może wystąpić złe samopoczucie podwyższona temperatura, utrudnione przyjmowanie pokarmów.

Afta na błonie śluzowej jamy ustnej – mała, bolesna rana z białym lub żółtym centrum i czerwoną obwódką na wewnętrznej stronie wargi.

Zmiany pęcherzykowo-pęcherzowe

Pemfigoid błon śluzowych jamy ustnej jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym. W przebiegu choroby występują wykwity o wyglądzie pęcherzy i nadżerek w jamie ustnej.

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej to infekcja rozwijająca się w wyniku infekcji wirusem opryszczki zwykłej HSV Herpes simplex. Objawy opryszczkowego zapalenia jamy ustnej to liczne drobne pęcherzyki wypełnione płynem, którym towarzysza często ból, pieczenie, złe samopoczucie, gorączka. Wirusowe zapalenie jamy ustnej jest chorobą zakaźną.

Kontaktowe zapalenie błony śluzowej jamy ustnej jest rodzajem reakcji nadwrażliwości kontaktowej na alergen. W miejscu kontaktu pojawia się rumień, ponadto może występować zaczerwienie, obrzęk, owrzodzenia, łuszczeniem się błony śluzowej. Kontaktowe zapalenie błony śluzowej może być spowodowane alergenami występującymi w pastach do zębów lub płukankach.

Rumień wysiękowy jest ostrą zapalną chorobą błon śluzowych i skóry, cechuje się występowaniem plamek tarczek oraz owrzodzeń spowodowanych nadwrażliwością na leki, drobnoustroje lub alergeny. Mogą występować owrzodzenia, pęcherze, nadżerki oraz charakterystyczne strupy krwotoczne na wargach. Mogą mu towarzyszyć objawy ogólne w postaci złego samopoczucia podwyższonej temperatury, bólu głowy. Podłożem choroby jest nadwrażliwość na leki zwłaszcza zawierające siarkę (antybiotyki). Rumień wysiękowy może być zainicjowany przez infekcje wirusem opryszczki lub nieokreślone alergeny.

Pęcherzyca jest potencjalnie śmiertelną chorobą. Występuje w postaci mnogich nieregularnych owrzodzeń, obejmujących błonę śluzową policzka dziąseł, podniebienia, dna jamy ustnej oraz warg. Charakterystyczne są także: nieprzyjemny zapach z ust, krwotoczne strupy na wargach oraz silne dolegliwości bólowe. Pęcherzyca jest schorzeniem, które ma immunologiczne podłoże.

Inne

Zespół Melkerssona-Rosenthala charakterystyczne objawy tego zespołu to: język pobruzdowany, zapalenie i obrzmienie warg oraz nawracającym jedno lub obustronnym porażenie nerwu twarzowego.

Podśluzówkowe włóknienie jamy ustnej (ang. oral submucous fibrosis, OSMF) to przewlekłe postępujące schorzenie w przebiegu którego dochodzi do zmian elastyczności błony podśluzowej jamy ustnej. Objawy to ból w jamie ustnej uczucie pieczenia, utrata smaku, sztywność błon śluzowych jamy ustnej i gardła, prowadząca nawet do szczękościsku

Przewlekłe wrzodziejące zapalenie jamy ustnej (CUS – Chronic Ulcerative Stomatitis) jest schorzeniem o podłożu autoimmunologicznym. Objawy wrzodziejącego zapalenia jamy ustnej to: owrzodzenia, nadżerki błony śluzowej najczęściej policzków i języka. Zmiany wywołują dolegliwości bólowe, utrudniają mowę, przyjmowanie pokarmów oraz użytkowanie protez. Objawy przewlekłego zapalenia jamy ustnej nie są swoiste i wymagają różnicowania z innymi schorzeniami. W przewlekłym wrzodziejącym zapaleniu jamy ustnej przyczyną owrzodzeń są zaburzenia pracy układu immunologicznego pacjenta.

Obłożenie języka – obraz języka pokrytego żółtawymi nalotami, wskazującymi na możliwe problemy zdrowotne jamy ustnej.

Skąd się biorą zmiany w jamie ustnej?

Najczęstszą przyczyna zapalenia błony śluzowej jest uraz (mechaniczny, termiczny, chemiczny) bądź reakcja alergiczna w postaci kontaktowego zapalenia błony śluzowej. Poza czynnikami działającymi miejscowo w rozwoju zmian chorobowych błony śluzowej istotną role odgrywa ogólny stan zdrowia pacjenta. Obniżona odporność, niedobory żelaza oraz witamin, choroby ogólnoustrojowe (cukrzyca) czy nietolerancje pokarmowe (celiakia) predysponują do występowania schorzeń jamy ustnej.

O czym mogą świadczyć zmiany w jamie ustnej?

Choroby jamy ustnej często wyprzedzają inne objawy schorzeń ogólnoustrojowych. Zmiany błony śluzowej jamy ustnej mogą pojawić się w przebiegu: nietolerancji i alergii pokarmowych, niedokrwistości czy zaburzeń odporności.

To co powinno wzbudzić naszą czujność, to sytuacja kiedy pomimo podjętego leczenia zmiany po upływie 2 tygodni nie wykazują tendencji do gojenia. Taka sytuacja wymaga pilnej konsultacji u lekarza stomatologa. Długo niegojące się owrzodzenia mogą wskazywać na rozwój potencjalnie złośliwych zmian na błonie śluzowej.

Ważna jest diagnostyka potencjalnie podejrzanych zmian, regularne kontrole stomatologiczne podczas których wykonywane jest dokładne badania jamy ustnej oraz diagnostyka radiologiczna (pantomogram, tomografia komputerowa) a także zgłaszanie się w razie pojawienia się niepokojących zmian błony śluzowej.

Diagnostyka i leczenia chorób błony śluzowej

Leczenie zapalenia błony śluzowej jamy ustnej przebiega różnie w zależności od rodzaju schorzenia. W przypadku zauważenia zmian nie zwlekać zgłosić się do lekarza który dobierze odpowiednie leczenie do schorzenia. Każda patologia błony śluzowej jamy ustnej budząca nasz niepokój powinna zostać skontrolowana przez lekarza stomatologa. Choroby jamy ustnej nie tylko obniżają komfort ale co ważne mogą być pierwszym sygnałem poważnej choroby rozwijającej się w organizmie.

Stomatolog przeprowadzający diagnostykę i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej u pacjenta.

Jak przebiega leczenie owrzodzeń jamy ustnej?

W przypadku leczenia owrzodzeń istotna jest eliminacja czynników drażniących (ostre krawędzie zęba, uszkodzone prace protetyczne, niedopasowana proteza) oraz zmiana nawyków: wyeliminowanie tytoniu i alkoholu. Po eliminacji przyczyny owrzodzenia powinno dojść do wygojenia i regeneracji błony śluzowej w ciągu 2 tygodni. Niezwykle pomocy w leczeniu owrzodzeń jamy ustnej i różnego rodzaju aft jest laser biostymulacyjny. Wiązka lasera wspomaga procesy gojenie i regeneracje błony śluzowej. Jeśli zmiana nie wykazuje tendencji do gojenia w tym czasie, należy podejrzewać inną etiologię i zalecane jest wykonanie biopsji.

Jak leczyć zmiany grzybicze na błonie śluzowej?

Zmiany grzybicze wymagają zastosowania leków na receptę, najczęściej miejscowo działające maści i płyny przeciwgrzybicze. W trakcie leczenia zalecana jest również zmiana diety (ograniczenie węglowodanów).

Jak leczyć kontaktowe zapalenie błony śluzowej?

W przypadku kontaktowego zapalenia błony śluzowej należy unikać alergenu powodującego objawy miejscowe. Zalecane są preparaty do leczenia miejscowego zmniejszające ból i dyskomfort oraz przyspieszające gojenie i regeneracje błony śluzowej.

Jeżeli przyczyną zapalenia jamy ustnej jest choroba ogólnoustrojowa, lekarz stomatolog kieruje pacjenta do odpowiedniego specjalisty.

Diagnostyka zapaleń jamy ustnej nie zawsze jest łatwa, wiele schorzeń ma bardzo podobne, nieswoiste objawy. Samo badanie jamy ustnej nie zawsze daje jasną odpowiedź z jaką zmianą chorobową mamy do czynienia. Prawidłowe rozpoznanie jest poprzedzone dokładnym wywiadem, badaniem, kompleksową i profesjonalną diagnostyką radiologiczną a czasem konsultacją z innymi specjalistami. Różnicowanie zmian jamy ustnej często musi być poszerzane o badania krwi, mykologiczne, immunologiczne lub histopatologiczne. Odpowiednie badania pozwolą na właściwą diagnostykę zmian morfologicznych i zaplanowanie skutecznej terapii.

Profilaktyka zmian na błonie śluzowej

Zmiany błony śluzowej potrafią być niezwykle uciążliwe, warto zadbać o to aby pojawiały się jak najrzadziej. Jeśli mamy tendencje do zmian błony śluzowej o różnym podłożu należy w pierwszej kolejności zadbać o prawidłową higienę jamy ustnej. Przeczytaj koniecznie nasze porady higienizacyjne.

Pacjent podczas wizyty u stomatologa, który przeprowadza badanie zmian na błonie śluzowej jamy ustnej.

Nie używaj zbyt twardej szczoteczki oraz takiej której włosie jest mocno zużyte ponieważ będzie to stanowiło uraz mechaniczny dla błony śluzowej. Należy również ograniczyć używanie past do zębów oraz płynów do płukania z zawartości alergenów (najczęstszy-SLS). Warto unikać bardzo gorących posiłków i napojów gdyż powodują poparzenia. Błona śluzowa podniebienia jest szczególnie podatna na tego typu urazy. Na stan śluzówki jamy ustnej na pewno niekorzystnie wpływają wszelkiego rodzaju używki (alkohol, tytoń). Profilaktyka błony śluzowej powinna również obejmować prawidłowo zbilansowana dieta bogata w związki mineralne, witaminy oraz substancje odżywcze.

Należy również wyeliminować szkodliwe nawyki w postaci np. przygryzania warg i policzków. Tego typu działania prowadza do przewlekłego urazu i mogą sprowokować wystąpienie aft lub leukoplakii. Warto od czasu do czasu we własnym zakresie np. podczas codziennych nawyków higienicznych wykonać samobadanie jamy ustnej.

Zmiany na błonie śluzowej a rak jamy ustnej – o czym warto wiedzieć?

Niektóre ze zmian błony śluzowej określamy mianem schorzenia przednowotworowego. Zmiany przedrakowe jamy ustnej to schorzenia na podłożu których częściej rozwija się rak jamy ustnej. Do tego typu zmian należą: erytroplakia, leukoplakia, niektóre odmiany liszaja płaskiego jamy ustnej, podśluzówkowe włóknienie. Badania wskazują, że jeśli chodzi o leukoplakie, miejscami szczególnie podatnymi na transformacje nowotworową są: boczna i brzuszna powierzchnia języka, dno jamy ustnej, wargi.

Diagnostyka potencjalnie złośliwych zmian polega na pobraniu wycinka błony śluzowej z chorobowo zmienionego miejsca a następnie poddaniu go badaniu histopatologicznemu. Takie dokładne badanie dostarcza dokładnych informacji z jaka zmianą mamy do czynienia i pomaga ustalić plan leczenia.

5/5 - (150 votes)
lek. dent. Wojciech Skocz

Ukończyłem Wydział Lekarsko-Dentystyczny na Śląskim Uniwersytecie Medycznym, będąc nagradzanym stypendium Rektora za osiągnięcia naukowe. Podczas studiów byłem aktywnym członkiem Studenckiego Towarzystwa Naukowego przy Katedrze Dysfunkcji Narządu Żucia oraz Polskiego Towarzystwa Studentów ... Czytaj więcej

Podziel się:

Podobne publikacje:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *