Afta – co to takiego?

Afty są bolesnymi zmianami chorobowymi na błonie śluzowej jamy ustnej. Jak wygląda afta? Jest to owrzodzenie jamy ustnej, rana lub mała nadżerka na błonie śluzowej o średnicy od kilku milimetrów do 1 cm o charakterystycznej zapalnej obwódce. Afty w jamie ustnej mogą być pokryte białym, żółtym lub szarawym nalotem, towarzyszą im dolegliwości bólowe o różnym nasileniu. Mogą występować pojedynczo (afty duże/afty Suttona) lub grupowo (afty małe). Afta może pojawić się zarówno u dzieci jak i dorosłych niezależnie od płci. Przyczyny powstawania aft są złożone jednak głównym winowajcą jest miejscowe zaburzenie pracy układu immunologicznego.

Afty w jamie ustnej. Afta otoczona jest charakterystyczną zapalną obwódką.

Z dalszej części tekstu dowiesz się jakie są rodzaje aft ustnych i ich objawy, dlaczego powstają jak je leczyć i co można zrobić aby zapobiec ich występowaniu.

  • Jakie są rodzaje aft?
  • Czym charakteryzują się afty w jamie ustnej?
  • Etiologia powstawania aft jest złożona, jest wiele czynników wpływających na ich powstawanie.
  • Jak poradzić sobie z aftami i czy konieczna jest wizyta u specjalisty?
  • Czy afty można leczyć domowymi sposobami?
  • Biostymulacja laserowa jest niezwykle pomocna w leczeniu aft
  • Zapobieganie aftom- co robić, jakich błędów unikać aby pojawiały się jak najrzadziej?

Rodzaje aft – afty małe i afty duże

Wyróżniamy kilka rodzajów aft ustnych:

  • afty duże (Suttona)
  • afty małe (nazywane także aftami Mikulicza)
  • afty Bednara
  • afty opryszczkopodobne.

Afty duże Suttona dają najbardziej uciążliwe objawy, są to głębokie nadżerki błony śluzowej o średnicy około 1 cm. Najczęściej występują pojedynczo. Afta daje silne dolegliwości bólowe, może powodować problemy z mówienie i jedzeniem. Może towarzyszyć jej powiększenie okolicznych węzłów chłonnych oraz złe samopoczucie. Bolesne afty goją się nawet kilka tygodni z pozostawieniem blizny, mają również tendencje do nawracania.

Afta duża, afta Suttona. Są to afty w jamie ustnej występujące zazwyczaj pojedynczo

Afty małe Mikulicza stanowią najczęściej występujący rodzaj aft, są to niewielki zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej średnica kilka milimetrów, występujące w większej ilości. Owrzodzenia są płytkie, żółto-szare owalne, wypukłe z rumieniowatym obrzeżem. Zwykle goją się w przeciągu 7-10 dni bez pozostawienia blizny. Mają tendencje do nawracania.

Afty Bednara występują u małych dzieci i niemowląt na błonie śluzowej podniebienia. Występują na skutek urazu mechanicznego paznokciem w wyniku ssania kciuka lub uszkodzenia błony śluzowej przedmiotem wziętym do buzi przez dziecko. Afta u dzieci znika samoistnie.

Afty opryszczkopodobne przypominają owrzodzenia występujące w przebiegu opryszczki pierwotnej. Występują jako liczne zmiany wielkości główki od szpilki szaro-białe nadżerki. Błona śluzowa przylegająca do zmian jest zaczerwieniona a ból jest objawem zwiastującym. Od aft nawrotowych różnią się mniejszymi rozmiarami natomiast od pierwotnego zakażenia wirusem opryszczki, brakiem pęcherzyków. Afta opryszczkopodobna nie jest zakaźna i nie jest wywołana wirusem.

Jakie są objawy aft?

Afty w jamie ustnej powodują dolegliwości bólowe o różnym nasileniu. Każdy kontakt pokarmu lub płynu z owrzodzeniem powoduje silny ból, pieczenie lub drętwienie. Aftą może towarzyszyć również złe samopoczucie, powiększenie węzłów chłonnych a nawet podwyższona temperatura. ma to miejsce szczególnie w przebiegu aft dużych utrudniają przyjmowanie pokarmów oraz mówienie, ze względu na silny ból. Aftom mogą również towarzyszyć inne dolegliwości jamy ustnej np. zwiększona produkcja śliny. Pojawienie się aft nawracających często poprzedzają tzw. objawy przepowiadające. Pieczenie lub mrowienie w jednym konkretnym punkcie jamy ustnej może zwiastować tworzenie się w tym miejscu afty.

afta na języku

Afty a inne schorzenia jamy ustnej

Aftowe zapalenie jamy ustnej należy rozpoznać i różnicować z innymi stanami zapalnymi jamy ustnej, które w odróżnieniu od aft wymagają innego protokołu leczenia oraz mogą być zakaźne.

Afta a pleśniawka

Afty u dzieci często są mylone są pleśniawkami. Skąd się biorą pleśniawki? Są wywołane infekcją grzybiczą, najczęściej na skutek zaniedbań higienicznych lub obniżenia odporności organizmu. Od aft różnią się wyglądem, mianowicie pleśniawki są białymi plamkami bez zapalnej otoczki. Pleśniawki nie są aż tak bolesne jak afty, wymagają leczenia preparatami przeciwgrzybiczymi.

Afta a kandydoza

Innym rodzajem zapalenia jamy ustnej w wyniku infekcji grzybiczej jest kandydoza. Grzybica jamy ustnej najczęściej dotyka osoby z obniżona odpornością. Tak jak w przypadku aft mogą występować nadżerki błony śluzowej ale charakterystycznych objawem jest biały nalot na języku, podniebieniu i dziąsłach.

Afta a opryszczka

Innym schorzeniem, którego objawy są podobne do aftozy jest infekcja wirusem opryszczki. Jak w takim razie odróżnić afty od opryszczkowego zapalenia jamy ustnej? Infekcja wirusem opryszczki rozpoczyna się pojawieniem się na błonie śluzowej pęcherzyków, które następnie przekształcają się w bolesne małe owrzodzenia występujące również na czerwieni wargowej. Ponadto przy tym schorzeniu język pokryty jest szarym nalotem. Mogą dołączyć się także objawy ogólne w postaci gorączki i złego samopoczucia.

W jakich miejscach powstają afty?

Afty nie pojawiają się we wszystkich częściach jamy ustnej. Przykładowo afty na dziąśle występują niezwykle rzadko. Podobnie rzadko występują na podniebieniu twardym. Afty w jamie ustnej najczęściej występują na:

  • boczna powierzchnia języka i pod językiem
  • wewnętrzna strona policzków
  • wewnętrzna strona wargi
  • podniebienie miękkie i tylna ściana gardła.

Jakie są przyczyny powstawania aft u dzieci i dorosłych?

Skąd biorą się afty? Pochodzenie aft nie jest dokładnie poznane i jest nadal obiektem badań.

Przyczyną aft nie jest infekcja wirusowa ani bakteryjną, więc nie są zaraźliwe.

Wiele osób, które boryka się z dokuczliwymi nawracającymi aftami, zastanawia się co je powoduje? Przyczyn występowania aft jest kilka, nie można wyodrębnić jednego konkretnego czynnika powodującego te zmiany. Obecnie podkreśla się role predyspozycji genetycznych oraz specyficznej pracy układu immunologicznego osób cierpiących na afty nawrotowe. Dotychczas zaobserwowano bezpośredni związek miedzy pojawianiem się aft a następującymi czynnikami:

  • złe nawyki higieniczny między innymi spożywanie nieumytych warzy i owoców
  • nieprawidłowa higiena jamy ustnej, między innymi liczne ubytki próchnicowe, zapalenie dziąseł
  • niedobory żywieniowe, między innymi niedobór witamin z grupy B, kwasu foliowego, witaminy D, żelaza
  • zaburzenia hormonalne- w przypadku nieodpowiedniej pracy układu hormonalnego dochodzi do ścieńczenia błony śluzowej przez co jest ona bardziej podatna na podrażnienia i urazy
  • miejscowy uraz błony śluzowej na skutek ostrych krawędzi zęba, nieodpowiednio dopasowanej protezy lub niekontrolowanego przygryzania błony śluzowej,
  • używanie zbyt twardej lub mocno zużytej szczoteczki do mycia zębów
  • sytuacje stresowe, kiedy wzrasta w ślinie poziom kortyzolu (hormonu stresu) tym samym dochodzi do osłabienia odporności.
  • ekspozycja na alergeny pokarmowe.

Warto dodać, ze obecnie wiele badań wskazuje na związek występowania aft nawrotowych z chorobami autoimmunologicznymi takimi jak: celiakia czy choroby jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna).

afty na wardze

Jak przebiega leczenie, czyli co na afty?

Afty z reguły goją się samoistnie, wymaga to jednak określonego czasu. Ze względu na uciążliwe dolegliwości zaleca się zastosowanie odpowiednich środków. W przypadku bolesnych aft niezwykle pomocne są preparaty dostępne w aptekach. Ich zadaniem jest miejscowe działanie przeciwbólowe, ścigające oraz izolujące zmianę od czynników drażniących. Preparaty na afty występują w różnych formach: aerozoli, żeli, płukanek. Składniki lecznicze jakie możemy znaleźć w tego typu preparatach to między innymi.: pantenol, alantoina, chlorheksydyna, kwas hialuronowy, PVP, olejek z drzewa herbacianego itp.. Preparaty w postaci płukanek i aerozoli sprawdzą się w przypadku dużych aft i trudno dostępnych np. aft Suttona na podniebiu lub tylnej ścianie gardła. W leczeniu małych aft można zastosować żele na zmienione chorobowo obszary. Preparaty te pozwalają szybko pozbyć się nieprzyjemnych dolegliwości w przebiegu aftozy jamy ustnej.

Czy należy zgłosić się do lekarza stomatologa, jeśli mamy afty w jamie ustnej?

Czy zawsze kiedy pojawią się afty należy udać się do lekarza stomatologa? Zmiany zapalne szczególnie dużych rozmiarów, bolesne, uniemożlwiające spożywanie pokarmów, które długo się goją oraz mają charakter nawracający należy skontrolować na wizycie stomatologicznej. Ponad to jeśli gabinet stomatologiczny dysponuje laserem stomatologicznym, dentysta znacząco przyczyni się do zredukowania dyskomfortu bólowego i szybszego wygojenia zmiany.

Afta - leczenie. Biostymulacja aft laserem stomatologicznym w PrecisDENT Centrum Implantologii i Stomatologii Mikroskopowej w Jaśle. To skuteczny sposób na afty w jamie ustnej

Afta a uraz mechaniczny błony śluzowej

Na wizycie lekarz stomatolog oceni podczas badania czy afty nie są wynikiem urazu mechanicznego śluzówki między innymi.:

  • ostrymi brzegami złamanego zęba
  • klamrą protezy lub uzupełnienia protetycznego
  • elementami aparatu ortodontycznego
  • nawykowym przygryzaniem błony śluzowej.

Jeżeli jest taka możliwość należy skorygować czynniki wywołujące podrażnienie mechaniczne błony śluzowej jamy ustnej.

Laser biostymulacyjny w leczeniu aft

Szczególnie pomocny w leczeniu różnych chorób jamy ustnej w tym również aft jest laser biostymulacyjny. Biostymulacja laserowa przyspiesza gojenie, działa przeciwzapalnie oraz przeciwbólowo tym samym łagodzi objawy aft. Laser biostymulacyjny skutecznie aktywizuję komórki do procesów regeneracyjnych. Biostymulacja laserowa pomoże wyleczyć szybciej afty.

Afty w jamie ustnej, które długo się goją

Jeżeli owrzodzenie jamy ustnej o wyglądzie afty nie goi się w przeciągu 2 tygodni, konieczna jest wizyta u stomatologa. Tego typu objawy mogą wskazywać, że należy pobrać wycinek do badania histopatologicznego, ponieważ taka zmiana może wymagać specjalistycznego leczenia. Diagnostyka afty w takim przypadku służy ocenie czy zmiana ma charakter nowotworowy.

Warto dodać, że w leczeniu afty antybiotyk jest zbędny ponieważ nie jest to stan zapalny wywołany przez bakterie jamy ustnej.

Domowe sposoby na leczenie aft – czy są skuteczne?

Czy da się skutecznie leczyć afty domowymi sposobami?

Domowy sposób na leczenie aft.

Nie każda afta wymaga interwencji lekarza. Małe afty mogą być z powodzeniem leczone za pomocą preparatów dostępnych bez recepty w aptekach oraz domowymi sposobami. W czasie leczenia aft należy zrezygnować z ostrych przypraw oraz alkoholu. Temperatura posiłków ma również znaczenie, warto na czas gojenia aft unikać gorących potraw. Należy zrezygnować z kwaśnych soków oraz słonych twardych przekąsek (chipsy, paluszki popcorn), które mogą dodatkowo podrażniać już istniejące owrzodzenia i przez to nasilać dolegliwości bólowe. Można zastosować płukanki z naparów ziół (rumianek, szałwia, rozmaryn), które działają przeciwzapalnie.

Dobrym domowym sposobem na afty jest także picie naparu z siemienia lnianego, który działa powlekająco i ochronnie na zapalnie zmienioną błonę śluzowa jamy ustnej. Leki i preparaty dostępne bez recepty w aptekach pomogą uśmierzyć ból oraz przyspiesza gojenie aft. Są dostępne w postaci aerozoli, maści oraz żeli. Niestety nie ma leków pozwalających skutecznie pozbyć się aft raz na zawsze.

Jak zapobiegać nawracaniu aft?

Jeżeli już jesteśmy osobą, która ma tendencje do tworzenia się aft na błonie śluzowej jamy ustnej to możemy zadbać o to aby pojawiały się one jak najrzadziej.

Jak zminimalizować ryzyko pojawienia się aft? Czego unikać aby zapobiegać powstawaniu aft?

Suplementacja witamin z grupy B na afty w jamie ustnej

Należy rozpocząć od profilaktyki oraz badań pod kątem niedoborów witamin oraz składników mineralnych. Jakie witaminy brać przy występowaniu nawrotowych aft? Należy zadbać o suplementacje przede wszystkim witamin z grupy B, kwasu foliowego oraz witaminy D. Warto również udać się do lekarza rodzinnego, który zleci odpowiedni komplet badania. Dieta w profilaktyce aft jest równie istotna, powinna dostarczać wszystkie niezbędne związki odżywcze i mineralne. Odpowiednia dieta pozwala uzupełnić niedobory oraz wpływa na prawidłową prace układu odpornościowego.

W profilaktyce aft nawrotowych warto zwrócić uwagę na preparaty do higieny jamy ustnej jakich używamy. Jakich błędów w takim razie unikać aby uchronić się przed aftami? Osoby mające tendencje do aft nawrotowych powinny zrezygnować z płukanek zawierających alkohol oraz past do zębów z SLS (laurylosiarczan sodu). Ten ostatni składnik jest detergentem dodawanym do past odpowiadający za wytwarzanie piany, u osób z wrażliwą błoną śluzową powoduje powstawanie podrażnień i stanów zapalnych jamy ustnej.

Wyżej wymienione działania pozwolą zapobiegać powstawaniu aft.

Nawracające występowanie aft, szczególnie dużych owrzodzeń, może wymagać dalszej diagnostyki w celu wykluczenia chorób mogących być przyczyną tego stanu, wskazana jest zatem diagnostyka np. u lekarza rodzinnego.

5/5 - (150 głosów)
lek. dent. Wojciech Skocz

Ukończyłem Wydział Lekarsko-Dentystyczny na Śląskim Uniwersytecie Medycznym, będąc nagradzanym stypendium Rektora za osiągnięcia naukowe. Podczas studiów byłem aktywnym członkiem Studenckiego Towarzystwa Naukowego przy Katedrze Dysfunkcji Narządu Żucia oraz Polskiego Towarzystwa Studentów ... Czytaj więcej

Podziel się:

Podobne publikacje:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *